De Nederlandse chemische industrie staat midden in een ingrijpende transitie: van fossiele grondstoffen naar hernieuwbare en biobased alternatieven. Deze omschakeling is essentieel om milieuvervuiling terug te dringen en de overgang naar een circulaire economie te versnellen. Toch blijkt de praktijk weerbarstig. Vooral de stap van experiment naar grootschalige productie vormt een hardnekkig knelpunt.

Nederland presteert sterk op het gebied van onderzoek, pilots en demonstratieprojecten. Maar zodra initiatieven moeten doorgroeien naar een volwaardige fabriek, stokt de ontwikkeling. Volgens experts ontbreekt het aan een goed ontwikkelde biogebaseerde infrastructuur, waardoor opschaling risicovol en complex blijft.

Daar komen structurele belemmeringen bij, zoals strenge regelgeving, vergunningstrajecten en beperkingen rond stikstofruimte. Ook de manier waarop naar afval wordt gekeken, speelt een rol. Afvalstromen worden nog te vaak gezien als restproduct, terwijl ze juist waardevolle grondstoffen kunnen vormen binnen een circulair systeem. Zowel overheid als bedrijfsleven zullen deze benadering moeten herzien om de transitie te versnellen.

Europese druk neemt toe, maar randvoorwaarden blijven achter

De urgentie wordt verder vergroot door nieuwe Europese regelgeving, waaronder de Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) en de Circular Economy Act. Deze verplichten bedrijven om sneller te verduurzamen. Zo moet vanaf 2030 minimaal 30 procent van alle plastics bestaan uit biobased of gerecyclede materialen. Zonder snelle opschaling van productiecapaciteit dreigen deze doelstellingen echter onhaalbaar te worden.

Financiering vormt daarbij een tweede grote uitdaging. De bouw van biobased fabrieken vraagt om forse investeringen, terwijl banken terughoudend zijn vanwege de lange terugverdientijden en technologische onzekerheden. Initiatieven zoals Invest-NL proberen dit gat te dichten met garanties en risicodeling, maar dat blijkt nog niet voldoende om grootschalige investeringen los te trekken.

Samenwerking kan een deel van de oplossing bieden. Gedeelde faciliteiten maken het voor start-ups mogelijk om sneller op te schalen zonder direct een volledige fabriek te bouwen. Toch blijven grote bedrijven terughoudend om hierin te stappen, onder meer vanwege concurrentiegevoelige informatie en veiligheidseisen.

Tegelijkertijd staat de traditionele chemiesector onder druk door hoge energieprijzen en toenemende concurrentie uit landen als China. Het risico bestaat dat bestaande fabrieken verdwijnen, terwijl juist deze infrastructuur – denk aan pijpleidingen, energievoorziening en waternetwerken – essentieel is voor de ontwikkeling van een biobased industrie.

Zonder gerichte investeringen in infrastructuur, betere ketensamenwerking en beleid dat inzet op marktcreatie, dreigt Nederland achterop te raken in de Europese verduurzamingsslag. De komende jaren zullen cruciaal zijn om deze transitie daadwerkelijk van de grond te krijgen.