Vanaf februari 2025 is het zover: bedrijven zijn volgens de nieuwe Europese AI Act verplicht hun medewerkers AI-geletterd te maken. Dit betekent dat iedereen die binnen een organisatie met Artificial Intelligence (AI) werkt, moet begrijpen wat AI is en hoe het functioneert. Bedrijven hebben daarbij de keuze om deze trainingen intern te verzorgen of externe partijen in te schakelen.

Maar het trainen van medewerkers in de basisprincipes van AI is slechts het begin. Er ligt een ander, minstens even belangrijk aspect op tafel dat vaak wordt vergeten: AI-ethiek. Begrip van de technologie is essentieel, maar zonder aandacht voor de ethische uitdagingen van AI, blijft verantwoord gebruik een verwaarloosd terrein.

Wat betekent AI-geletterdheid eigenlijk?

AI-geletterdheid gaat verder dan weten hoe AI-systemen werken. Het omvat inzicht in de mogelijkheden én de beperkingen van deze technologie. Medewerkers moeten begrijpen hoe AI beslissingen neemt, hoe data wordt verwerkt en wat de impact hiervan is op bedrijfsprocessen. Maar dat is niet voldoende. Werken met AI brengt complexe ethische dilemma's met zich mee, zoals discriminatie door algoritmen (bias), inbreuk op privacy, de vraag wie verantwoordelijk is voor fouten van AI en de bredere impact op het klimaat.

Daarom stelt de AI Act niet alleen eisen aan technische kennis, maar benadrukt het indirect ook het belang van ethisch handelen bij het gebruik van AI. Zonder een solide ethische basis bestaat het risico dat bedrijven AI inzetten op manieren die schade kunnen toebrengen aan individuen, groepen of zelfs de samenleving als geheel.

Het belang van AI-ethiek in de praktijk

Hoewel bedrijven straks verplicht zijn hun personeel AI-geletterd te maken, betekent dat niet automatisch dat ze ook ethische vraagstukken kunnen herkennen of aanpakken. AI kan, net als iedere technologie, misbruikt worden of onbedoelde schade veroorzaken. Denk aan vooroordelen in wervingsalgoritmen of het onbewust versterken van ongelijkheid in de samenleving.

Het gaat hierbij niet alleen om wat AI kán, maar vooral om wat AI zou móéten doen. Moet een AI-systeem bijvoorbeeld neutrale beslissingen nemen, of juist bewust corrigeren voor historische ongelijkheden? En wie bepaalt wat een “juiste” beslissing is? Het antwoord op deze vragen hangt niet af van technische kennis, maar van een goed begrip van ethiek en verantwoordelijkheid.

Breda University zet standaard voor AI-ethiek

De Breda University of Applied Sciences (BUas) laat zien hoe bedrijven en instellingen AI-geletterdheid en ethiek kunnen combineren. Vanaf 2025 traint BUas al haar medewerkers én studenten in de basisprincipes van AI. Maar daar stopt het niet. In hun trainingsmodules is een belangrijke rol weggelegd voor het herkennen en oplossen van ethische uitdagingen bij AI-toepassingen.

BUas erkent dat AI niet alleen technologische kennis vereist, maar ook een bewustzijn van de maatschappelijke impact ervan. Door aandacht te besteden aan ethiek in hun AI-geletterdheidsprogramma, creëert BUas een leeromgeving waarin medewerkers en studenten niet alleen AI begrijpen, maar ook weten hoe ze deze op een verantwoorde manier kunnen inzetten.

Meer weten over BUas en hun programma's? Bezoek Breda University of Applied Sciences.

Wat kunnen bedrijven leren van BUas?

Het voorbeeld van BUas biedt waardevolle inzichten voor andere bedrijven die hun AI-geletterdheidstraining moeten vormgeven. Een succesvolle aanpak combineert technische training met ethische bewustwording. Dit kan bijvoorbeeld door:

• Workshops over AI-ethiek: Laat medewerkers oefenen met casussen waarin ethische dilemma's centraal staan.
• Trainingen in bias-detectie: Help medewerkers vooroordelen in data en algoritmen te herkennen en te voorkomen.
• Bouwen van een AI-gedragscode: Stel richtlijnen op voor het ethische gebruik van AI binnen de organisatie.

Waarom verantwoord AI-gebruik cruciaal is voor bedrijven

Bedrijven die AI inzetten zonder aandacht voor ethiek lopen niet alleen reputatierisico’s, maar kunnen ook juridische consequenties ondervinden. De AI Act bevat strikte regels over transparantie, datagebruik en het voorkomen van schade. Het niet naleven van deze regels kan leiden tot zware boetes. Daarnaast verwachten klanten en stakeholders steeds vaker dat bedrijven zich op een verantwoorde manier gedragen, vooral als het gaat om nieuwe technologieën zoals AI.

Investeren in AI-geletterdheid én ethiek is daarom niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een strategische keuze. Bedrijven die dit serieus nemen, bouwen vertrouwen op bij hun klanten en blijven tegelijkertijd voorbereid op toekomstige wetgeving en technologische ontwikkelingen.

Conclusie: Ethiek is de sleutel tot verantwoord AI-gebruik

De verplichting tot AI-geletterdheid in 2025 is een belangrijke stap in de goede richting, maar het is slechts een begin. Zonder aandacht voor ethiek blijft de toepassing van AI kwetsbaar voor misbruik en onbedoelde schade. Bedrijven doen er goed aan om verder te kijken dan alleen technische training en een holistische aanpak te kiezen die ook ethiek omvat.

De toekomst van AI draait niet alleen om wat mogelijk is, maar vooral om wat wenselijk is. Bedrijven die deze balans weten te vinden, hebben niet alleen een voorsprong in de AI-revolutie, maar dragen ook bij aan een duurzamere en eerlijkere samenleving.

Meer weten over de AI Act? Lees meer op AI Act EU.