Coöperatieve zonneparken hoeven volgens Energie Samen en energiemarktbedrijf Edmij niet structureel te worden ondersteund met een speciaal noodfonds van de overheid. Hoewel de financiële omstandigheden voor zonneparken de afgelopen jaren zijn verslechterd, zien beide organisaties nog voldoende mogelijkheden om projecten rendabel te exploiteren. Slimmere energiehandel, flexibiliteit en professionalisering moeten daarbij een belangrijke rol spelen.

Aanleiding voor de discussie is een recent onderzoek van Anne Marieke Schwencke, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Daarin wordt geconcludeerd dat coöperatieve zonneparken financieel onder druk staan.

Onder meer negatieve elektriciteitsprijzen, hogere onbalanskosten, netcongestie en stijgende financieringslasten zetten de traditionele businesscase onder druk.  In het onderzoek wordt daarom ook rekening gehouden met mogelijke financiële problemen en faillissementen.

Energie Samen en Edmij herkennen de veranderde marktomstandigheden, maar vinden de conclusie over de toekomst van coöperatieve zonneparken te somber.

Traditioneel verdienmodel staat onder druk

De elektriciteitsmarkt is de afgelopen jaren sterk veranderd. Zonneparken produceren vooral overdag, precies op momenten waarop het aanbod van zonne-energie groot kan zijn. Hierdoor kunnen elektriciteitsprijzen sterk dalen en zijn er steeds vaker momenten waarop elektriciteit weinig of zelfs een negatieve marktwaarde heeft.

Volgens Edmij betekent dit vooral dat de manier waarop zonneparken worden geëxploiteerd moet veranderen.

“Het oude verdienmodel staat onder druk. Maar dat betekent niet dat het verdienmodel van een zonnepark verdwenen is”, zegt Jeffrey Bartels, CEO van Edmij.

Volgens hem kunnen exploitanten meer waarde halen uit verschillende energiemarkten door productie en handelsposities actief aan te sturen.

Slimmer omgaan met energiehandel

Een belangrijk onderdeel daarvan is het combineren van de day-aheadmarkt met de intradaymarkt. Edmij past gedurende de dag de eerder ingenomen posities aan op basis van actuele marktontwikkelingen.

Daarnaast kunnen zonne- en windparken actief worden aangestuurd. Door productie, verkoop en onbalans beter op elkaar af te stemmen, kunnen risico's worden beperkt.

Ook pooling speelt daarbij een rol. Door meerdere producenten en afnemers binnen één grote portefeuille te combineren, kunnen risico's worden verspreid. Een individuele energiecoöperatie hoeft daardoor niet alle gevolgen van prijsschommelingen of onbalans zelf op te vangen.

Volgens Bartels biedt ook rechtstreekse levering van duurzame elektriciteit aan grote afnemers nieuwe mogelijkheden.

Netcongestie kan ook kansen opleveren

Niet alleen de elektriciteitsprijs verandert. Ook de beperkte capaciteit van het Nederlandse elektriciteitsnet heeft invloed op de exploitatie van zonneparken.

Netcongestie wordt vaak gezien als een probleem voor nieuwe energieprojecten, maar volgens Edmij kan flexibiliteit juist extra economische waarde krijgen. Producenten die hun vermogen kunnen aanpassen aan de actuele situatie op het elektriciteitsnet, kunnen bijvoorbeeld deelnemen aan congestiemanagement en redispatch.

“Op het ene moment hebben we te veel elektriciteit en op een ander moment te weinig. Hetzelfde geldt voor beschikbare netcapaciteit. Wie flexibel kan reageren op die verschillen, vertegenwoordigt waarde”, aldus Bartels.

Voor zonneparken betekent dit dat technische mogelijkheden om productie flexibel aan te sturen steeds belangrijker worden.

Hogere rente is geen probleem van het coöperatieve model

Ook de gestegen rente wordt in het onderzoek genoemd als risico voor zonneparken. Energie Samen vindt het echter belangrijk om onderscheid te maken tussen problemen die specifiek zijn voor coöperatieve energieprojecten en ontwikkelingen die de gehele economie raken.

“De rente is niet gestegen omdat er iets mis is met coöperatieve zonneparken”, zegt Siward Zomer, voorzitter van Energie Samen.

Volgens hem hebben hogere financieringskosten ook gevolgen voor projectontwikkelaars, woningcorporaties en andere bedrijven. Een hogere rente betekent daarom niet automatisch dat het coöperatieve model financieel niet meer werkt.

Daarnaast hoeft een tijdelijk financieel tegenvallend jaar volgens Energie Samen niet te betekenen dat een zonnepark over de volledige levensduur verliesgevend is.

Meer professionalisering nodig

Volgens Energie Samen ligt een belangrijke oplossing in verdere professionalisering van energiecoöperaties. Een zonnepark exploiteren is volgens de organisatie steeds meer vergelijkbaar met het runnen van een klein energiebedrijf.

Daarbij zijn kennis van energiehandel, contracten, flexibiliteit, risico's en technische aansturing belangrijker geworden.

Coöperaties hoeven die kennis niet allemaal zelf in huis te hebben. Ze kunnen samenwerken met gespecialiseerde coöperatieve organisaties of commerciële marktpartijen inschakelen voor specifieke diensten.

“Een zonnepark van vandaag vraagt ander ondernemerschap dan een zonnepark van tien jaar geleden”, zegt Zomer.

Geen generiek noodfonds

Energie Samen ziet daarom weinig in een algemeen noodfonds waarmee de overheid financiële verliezen van coöperatieve zonneparken zou opvangen.

Volgens de organisatie zijn de huidige problemen vooral het gevolg van veranderingen op de energiemarkt. Als daarvoor een noodfonds nodig zou zijn, zou een vergelijkbare regeling volgens Energie Samen ook voor andere zonneparken moeten gelden.

Mocht een individueel coöperatief project daadwerkelijk in financiële problemen komen, dan wil de sector eerst onderling kijken naar mogelijke oplossingen.

Volgens Zomer zou overheidssteun eerder gericht moeten worden op kennisontwikkeling en professionalisering van de coöperatieve energiesector.

Onderzoek volgens Edmij te weinig gericht op oplossingen

Edmij heeft daarnaast kritiek op de manier waarop het onderzoek tot stand is gekomen. Voor het onderzoek zijn ongeveer veertig partijen geïnterviewd. Volgens Edmij zijn organisaties die dagelijks actief zijn met energiehandel, onbalansoptimalisatie, flexibiliteit en congestiemanagement echter onvoldoende meegenomen.

Juist deze technieken kunnen volgens het bedrijf nieuwe inkomsten en besparingen opleveren voor zonneparken.

De organisaties zijn het er daarom over eens dat de veranderende energiemarkt niet alleen als bedreiging moet worden bekeken. De combinatie van energiehandel, flexibiliteit, slimme aansturing en samenwerking kan volgens hen nieuwe mogelijkheden creëren.

Zonneparken moeten meebewegen met energiesysteem

De discussie laat volgens Energie Samen en Edmij vooral zien dat de rol van zonneparken verandert. Waar het vroeger relatief eenvoudig was om elektriciteit te produceren en aan het net te leveren, wordt actief energiemanagement steeds belangrijker.

Coöperatieve zonneparken kunnen volgens beide organisaties daarom nog steeds een gezonde businesscase hebben. Daarvoor moeten ze wel meegroeien met de technische en economische ontwikkelingen binnen het energiesysteem.

De toekomst ligt volgens hen niet in het afschermen van burgerenergie van de markt, maar juist in het versterken van de positie van energiecoöperaties binnen die markt.

“Burgerenergie hoeft niet gered te worden”, zegt Zomer. “We moeten ervoor zorgen dat coöperaties toegang hebben tot de kennis, schaal en markten die nodig zijn om professioneel te opereren.”